Düşüncenin ve Tarihin Üzerine Düşen Gölge

Türkiye’nin yakın tarihine damga vurmuş isimlerin, fikirlerin ve dönemlerin tartışılması; ne yazık ki hâlen yargı salonlarının ve toplatma kararlarının gölgesinde gerçekleşiyor. Bunun son örneğini, Dipnot Yayınları tarafından yayımlanan “Mahir Çayan Kitabı: Toplu Yazılar ve Üzerine Yazılar” adlı eserle bir kez daha yaşadık.

Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi (THKP-C) kurucusu Mahir Çayan’ın kendi yazılarını ve onun üzerine kaleme alınmış farklı değerlendirmeleri bir araya getiren çalışma, Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimliği kararıyla toplatıldı. Gerekçe ise yabancısı olmadığımız o tanıdık iddia: “Örgüt propagandası.”

Üstelik mesele yalnızca kitabın toplatılmasıyla da sınırlı kalmadı. Kitabı yayına hazırlayan Dipnot Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Emirali Türkmen hakkında “terör örgütü propagandası yapmak” suçlamasıyla dava açıldı. Türkmen, düşünce ve yayıncılık özgürlüğünün sınırlarını zorlayan bu davanın ilk duruşmasında, 23 Şubat 2027’de hâkim karşısına çıkacak.

Toplatma kararı ve açılan davanın ardından Dipnot Yayınları’nın yaptığı açıklama, aslında meselenin özünü net bir şekilde özetliyor: “Kitaplar suç aleti, düşünceler suç delili değildir.”

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 19. maddesini hatırlatan yayınevi; bilgi ve görüşleri araştırma, edinme ve yayma hakkının demokratik bir toplumun en temel yapı taşı olduğunu vurguluyor. Haklılar da... Bir dönemin siyasi fikirlerini, tarihsel belgelerini veya anılarını içeren bir eseri yalnızca basıldığı için "suç unsuru" olarak nitelendirmek, ifade ve yayınlama özgürlüğüne indirilmiş açık bir darbedir.

Tarihi yargılamak ya da fikirleri yasaklayarak yok saymaya çalışmak, hiçbir zaman kalıcı bir çözüm sunmadı. Yayıncılığın ve kitaba ulaşma hakkının suçla ilişkilendirilmediği, düşüncenin özgürce tartışılabildiği bir iklime her zamankinden daha çok ihtiyacımız var.