Üsküdar’da Siyasi Gerilim
Üsküdar’da Siyasi Gerilim
20:05İyiliği Kadraja Taşımak
İyiliği Kadraja Taşımak
11:47Silah Taşıma Ruhsatı Başvurusunda En Sık...
Silah Taşıma Ruhsatı Başvurusunda En Sık Yapılan 7...
21:58Mevlid Kandili için geri sayım: Yarın id...
Mevlid Kandili için geri sayım: Yarın idrak edilec...
cemil@odakhaber.net
20.01.2026 - 17:25
Yayınlanma20.01.2026 - 17:35
GüncellenmeTürkiye’de gazeteciliğin serüveni anlatılırken, çoğu zaman teknik gelişmeler, gazete isimleri ve tarihler sıralanır. Oysa asıl mesele, basının hangi koşullarda ortaya çıktığı ve hangi sınırlar içinde var olmaya çalıştığıdır. Nitekim bu topraklarda gazetecilik, başlangıcından itibaren özgürlükten çok denetimle, kamusal tartışmadan çok resmi söylemle iç içe gelişmiştir.
Osmanlı Devleti’nde gazeteciliğin ortaya çıkışı, Batı’daki örneklerinden oldukça farklı bir zemine dayanmaktadır. Avrupa’da gazeteler, toplumsal taleplerin ve kamusal alanın genişlemesiyle gelişirken, Osmanlı’da basın devlet eliyle ve yukarıdan aşağıya bir anlayışla şekillenmiştir. Takvim-i Vekayi, bu durumun en açık örneğidir. 1831 yılında Sultan II. Mahmut döneminde yayımlanmaya başlayan bu gazete, bugünkü Resmi Gazete’nin atası olarak kabul edilse de, bir gazeteden çok devletin halka hitap eden resmi bülteni niteliğindedir. Dolayısıyla Osmanlı basınının ilk örneği, daha en başından “tarafsızlık” ve “bağımsızlık” kavramlarından uzak bir çizgide konumlanmıştır.
Osmanlı’da özel gazeteciliğin doğuşu da bu tabloyu bütünüyle değiştirmemiştir. 1840’ta yayımlanan Ceride-i Havadis, çoğu zaman ilk özel gazete olarak anılsa da devlet desteğiyle çıkarılması, basının kamusal bir güç olmaktan ziyade iktidarla uyumlu bir araç olarak varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Bu nedenle birçok araştırmacı, gerçek anlamda ilk özel Türkçe gazetenin 1860’ta Agâh Efendi tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahval olduğunu savunur. Ancak bu dönemde dahi gazetecilik, sıkı sansür uygulamaları ve kapatma tehditleri altında yapılmıştır.
II. Meşrutiyet dönemi, Osmanlı basını açısından görece bir özgürlük alanı yaratmış, gazete ve dergi sayısında ciddi artışlar yaşanmıştır. Ne var ki bu dönem de uzun soluklu olmamış; savaşlar ve siyasal istikrarsızlık, basının yeniden baskı altına alınmasına yol açmıştır. Bu miras, Cumhuriyet’e de büyük ölçüde taşınmıştır.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında basın, yeni rejimin inşasında önemli bir araç olarak görülmüş; bu nedenle çoğu zaman eleştirel değil, destekleyici bir konumda tutulmuştur. Takrir-i Sükûn Kanunu gibi düzenlemeler, basının sınırlarını net biçimde çizmiş; muhalif yayınlar ya kapatılmış ya da oto-sansüre zorlanmıştır. Çok partili hayata geçişle birlikte basında görece bir canlanma yaşansa da, bu özgürlük ortamı darbelerle sık sık kesintiye uğramıştır.
1960, 1971 ve 1980 askerî müdahaleleri, Türkiye’de gazeteciliğin en kırılgan dönemlerini oluşturmuştur. Bu süreçlerde basın, ya doğrudan kapatılmış ya da ağır baskılarla karşı karşıya bırakılmıştır. 1980 sonrası dönemde ise basın özgürlüğü sorunu, farklı bir boyut kazanmıştır. Medyanın büyük sermaye gruplarının elinde toplanması, gazeteciliği siyasi baskıların yanı sıra ekonomik baskılara da açık hâle getirmiştir.
Günümüzde ise Türkiye’de gazetecilik, tarihsel mirasının belki de en ağır yükünü taşımaktadır. Yasal düzenlemeler, ekonomik bağımlılıklar ve siyasal baskılar, basını kamusal denetim işlevinden uzaklaştırmaktadır. Gazetecilerin yargı süreçleriyle karşı karşıya kalması, haber sitelerine getirilen erişim engelleri ve oto-sansür, bu sürecin güncel yansımalarıdır.
Osmanlı’dan bugüne uzanan bu çizgi, basının neden hâlâ özgürlük mücadelesi verdiğini açıkça göstermektedir. Türkiye’de gazetecilik, hiçbir zaman yalnızca haber üretme faaliyeti olmamış; her dönem iktidarla kurduğu mesafe üzerinden tanımlanmıştır. Bugün yaşanan tartışmalar da bu tarihsel sürekliliğin bir sonucu olarak karşımızda durmaktadır. Görülen o ki, basın özgürlüğü meselesi, geçmişten devralınan bir sorun olmaktan çıkıp çözüme kavuşmadıkça, geleceğin de en temel gündem maddelerinden biri olmaya devam edecektir.
Günümüzde pek çok değer ve kavramın aşınmasıyla gazetecilik işlevsiz oluyor; bu durumun en büyük nedeni, manipülasyon zehri olarak görülen medya etkileşimi. Noam Chomsky’nin de belirttiği gibi, yönetenler en gelişmiş demokrasilerde bile medyayı kullanarak halkı pasifize ediyor ve gerçekleri çarpıtıyor. Ülkemizde bu etki artık çok görünür hale gelmiş durumda. Bir gazetede yayımlanan haber, en masum hava durumu başlığına bile odaklandığında dahi karın gidiş tarihi dışında her şeyi içeriyor ve anlamı zorlaştırıyor. “Halkın kendi için uygun olan kayıtsızlık, itaat ve pasifist tutumunu pekiştirmek” misyonunu medya aracılığıyla yerine getirmek, burada zaten gelişmiş bir oto kontrol ve manipülasyon mekanizmasıyla kendi kendini sürdürüyor. Bu nedenle mevcut habercilik pratiğinin, özünden ve gerçeklerden saptırılarak işlevini yitirdiğini söylemek abartı sayılmamalıdır.
“Suya sabuna dokunmazmış pise bak!” demiş Celal Sılay. Halkı aydınlatmak ve gerçekleri yeri geldiğinde birçok açıdan gösterip yorumlamak görevini unutup, yönetenlerin çıkarlarına uygun savuşturma haberlerle kendini avutan çoğunluktan olmamaya çalışacak Odak Haber olarak ilk ve en önemli görevimiz bu olacak.
Saygıyla, selamlar dostlar ve okurlar.
13.08.2026 - 21:31
29.03.2026 - 08:45
22.02.2026 - 16:56
02.02.2026 - 17:27
23.01.2026 - 20:59
25.01.2026 - 23:30
Yorum Yap
E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir.